Wielka Zbrojownia w Gdańsku — renesansowy zabytek, dziś Akademia Sztuk

Idąc od Targu Węglowego w stronę Głównego Miasta, trudno przejść obok Wielkiej Zbrojowni obojętnie — ceglano-piaskowcowa fasada z alegorycznymi rzeźbami wygląda zupełnie inaczej niż otaczające ją kamienice. Ciekawsze jest jednak to, co dzieje się w środku: renesansowy arsenał od siedemdziesięciu lat kształci malarzy i architektów.

Zbudowana na wypadek wojny ze Szwecją

Wielką Zbrojownię wzniesiono w latach 1602-1605, w czasach, gdy Gdańsk coraz mocniej odczuwał rosnące ambicje militarne Szwecji, a miasto nie było specjalnie przygotowane na ewentualny konflikt. Obszerny magazyn broni i amunicji miał dać mieszkańcom realne poczucie bezpieczeństwa — i faktycznie, budynek przez dekady pełnił dokładnie tę funkcję, zanim z czasem zaczęto w nim przechowywać także obrazy, rzeźby i inne dzieła sztuki.

Zaprojektował ją Antoni van Obberghen, jeden z czołowych architektów działających wówczas w Gdańsku. Inspiracją miały być hale mięsne w niderlandzkim Haarlemie — stąd fasada z czerwonej cegły holenderskiej, zdobiona piaskowcowymi detalami i bogatymi złoceniami, wygląda jak żywcem przeniesiona znad Amsterdamu, a nie znad Motławy.

Fasada, która nie ma sobie równych na Głównym Mieście

Monumentalna elewacja od strony Targu Węglowego to jeden z najczęściej fotografowanych detali architektonicznych Głównego Miasta — alegoryczne rzeźby, herby Gdańska i bogato zdobione szczyty w typowo niderlandzkim, manierystycznym stylu. W przeciwieństwie do większości kamienic Głównego Miasta, które odbudowano po wojnie w duchu historyzującym, Wielka Zbrojownia zachowała swój oryginalny, renesansowy charakter — to jeden z niewielu budynków w Gdańsku, gdzie architektura mówi wprost, jak bogate i wpływowe było miasto na przełomie XVI i XVII wieku.

Zniszczenia wojenne i nowe życie

Podczas działań wojennych budynek został poważnie zniszczony — po zakończeniu wojny z Wielkiej Zbrojowni zostały właściwie same mury zewnętrzne. Odbudowa poszła jednak stosunkowo szybko jak na powojenne realia, i już w 1954 roku do budynku wprowadziła się uczelnia artystyczna, przeniesiona z Sopotu.

Akademia Sztuk Pięknych — szkoła w zabytku

Od 1954 roku w Wielkiej Zbrojowni mieści się dzisiejsza Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku (nazwę i status uczelnia zawdzięcza decyzji prezydenckiej z 1996 roku) — Wydziały Malarstwa oraz Architektury i Wzornictwa, rektorat, biblioteka i administracja. To rzadkie połączenie: renesansowy zabytek klasy zabytkowej, który zamiast stać się wyłącznie punktem na mapie turystycznej, codziennie żyje jako działająca szkoła wyższa.

Zbrojownia Sztuki — galeria na parterze

Od 2015 roku na parterze budynku działa Zbrojownia Sztuki — przestrzeń wystawiennicza Akademii Sztuk Pięknych, podzielona na główną salę na duże projekty wystawiennicze oraz mniejsze galerie na wystawy projektowe i graficzne. To jedyna część budynku dostępna dla zwiedzających na co dzień — reszta Wielkiej Zbrojowni to normalnie funkcjonujący budynek uczelni, nie przestrzeń muzealna. Aktualny program wystaw i godziny otwarcia galerii sprawdźcie na stronie Zbrojowni Sztuki przed wizytą, bo harmonogram zmienia się wraz z kalendarzem akademickim.

Jak to zobaczyć w praktyce

Sama fasada jest dostępna do oglądania o każdej porze — to po prostu ulica przy Targu Węglowym, którą i tak przechodzi się na trasie między dworcem a Długim Targiem. Jeśli akurat trwa wystawa w Zbrojowni Sztuki, wejście na parter to naturalne rozszerzenie spaceru, bez konieczności planowania osobnej wizyty na cały dzień. Dla miłośników architektury to jeden z tych punktów, przy których warto zwolnić i przyjrzeć się detalom — rzeźbom, zdobieniom szczytu, proporcjom fasady — zamiast tylko zrobić zdjęcie w przelocie.

Budynek leży dosłownie na trasie Traktu Królewskiego, więc jeśli planujecie spacer po Głównym Mieście, wystarczy nie skręcać za wcześnie w stronę Długiego Targu.

---

Nocujecie blisko Starówki i szukacie więcej takich detali architektonicznych po drodze? Zobaczcie apartamenty w Bastionie Wałowa — kilka minut od Targu Węglowego — albo napiszcie do naszego concierge po dłuższą trasę spacerową dopasowaną pod Wasze zainteresowania.